HAKLARIMIZ

Helsinki Yurttaşlar Derneği, geçtiğimiz ay bir "Kadının El Kitabı" çıkardı. Araştırmacı Esra Koç ile Avukat Ayşegül Kaya'nın yayına hazırladığı kitap ve sesli CD, kadınların yasalardaki haklarını bir bir anlatıyor. Karikatürist Gülay Batur'un çizgileriyle süslenen kitabın CD'sindeki canlandırmalar Boyalı Kuş Tiyatro Grubu'na ait. Kadınların hukuki alandaki soruları için gerçekten çok yararlı bir çalışma. Bakın önsözünde Esra Koç ve Ayşegül Kaya ne diyor:

1. BÖLÜM İÇİN TIKLAYIN....

2. BÖLÜM İÇİN TIKLAYIN...

3. BÖLÜM İÇİN TIKLAYIN...


"Yasalardan söz edildiğinde, genellikle hukuk sistemi içinde yer alan yazılı yasalar kastedilir. Oysa biz kadınların yaşamlarının büyük bölümünü yazılı olmayan yasalar belirler. Gelenek, örf ve adet gibi sözlü yasalar, en az yazılı yasalar kadar önemli yer tutar hayatımızda. Çünkü pek çoğumuzun 'nasıl ve hangi yaşta evleneceğimiz', 'kaç çocuk doğuracağımız', 'okula gidip gitmeyeceğimiz', 'kiminle ve ne sürelerle birlikte yaşayacağımız', hatta 'kimlerle arkadaşlık edeceğimiz' yazılı olmayan bu yasalarla belirlenir.

Son yıllarda daha çok görünür hale gelen; 'imam nikâhı ile evlenmeler', 'namus kisvesi altında işlenen cinayetler', 'ölen kocanın kardeşi ile zorla evlendirmeler'  yazılı olmayan yasaların en hayati örnekleri. Yasalarla belirlenmiş hakları kullanabilmemiz ve yazılı olmayan yasalara karşı çıkabilmemiz, söze 'ben' diye başlayabildiğimizde mümkün olur."

"Sözlü ya da yazılı yasalar değişebilir, değiştirilebilir. Bunların değişmesi, kadınlar lehine geliştirilmesi bizim çabalarımızla olacaktır. Ne kadar güç olursa olsun, kadınların hayatı kendilerinden yana değiştirmeye enerjileri vardır. Bu nedenle sizi yan yana durmaya, güçlerimizi birleştirmeye, yaşamımızı tehdit eden sözlü yasalara 'hayır' demeye, bir kadın yurttaş olarak yasalarla belirlenmiş haklarımızı bilmeye, bunları yeri geldiğinde kullanmaya ve yetmedikleri yerde değiştirmeye çağırıyoruz."

ÇOCUK DÜŞÜRME

Türk Ceza Kanunu'nun 99. maddesi, rızası olmaksızın bir kadının çocuğunu düşürten kişiyi, 5 yıldan 10 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırır.

Tıbbî zorunluluk bulunmadığı halde, rızaya dayalı olsa bile, gebelik süresi 10 haftadan fazla olan bir kadının çocuğunu düşürten kişi, 2 yıldan 4 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu durumda, çocuğunun düşürtülmesine rıza gösteren kadın hakkında da 1 yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur.

Kadının çocuğunun düşürtülmesi, beden veya ruh sağlığı bakımından bir zarara uğramasına neden olmuşsa ya da hayatını yitirmesine yol açmışsa, kişi daha ağır cezalandırılır.

Kadının mağduru olduğu bir suç sonucu gebe kalması hâlinde, süresi 20 haftadan fazla olmamak ve kadının rızası olmak koşuluyla, gebeliği sona erdirene ceza verilmez. Ancak, bunun için gebeliğin uzman doktor tarafından hastane ortamında sona erdirilmesi gerekir. 

CİNSİYET DEĞİŞTİRME

Medeni Yasa'da, kişilerin cinsiyet değişikliğine ilişkin haklarına da yer verilmiştir. Medeni Yasa'nın 40. maddesine göre; cinsiyetini değiştirmek isteyen kimse, şahsen başvuruda bulunarak mahkemeden cinsiyet değişikliğine izin verilmesini isteyebilir. Ancak, iznin verilebilmesi için, istem sahibinin 18 yaşını doldurmuş bulunması ve evli olmaması gerekir. Ayrıca transseksüel olduğunu, cinsiyet değişikliğinin ruh sağlığı açısından zorunlu olduğunu ve üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunduğunu, bir eğitim ve araştırma hastanesinden verilecek resmî sağlık kurulu raporu ile belgelemesi şarttır.

Verilen izne bağlı olarak, amaca ve tıbbî yöntemlere uygun bir cinsiyet değiştirme ameliyatı gerçekleştirildiğinin resmî sağlık kurulu raporu ile doğrulanması hâlinde mahkeme, nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapılmasına karar verir.

Erkek olarak doğmuş olunmasına karşın, ameliyat ile kadın kimliği almak mümkündür. Ancak, Medeni Yasa cinsiyet değişikliği yapmayı sıkı kurallara bağlamıştır. Yasa, bu ameliyatı üreme yeteneğinden sürekli biçimde yoksun bulunan kişilerin (kısır) yaptırabileceğini vurgulayarak cinsiyet değiştirmeyi neredeyse imkânsız hale getirmiştir.